„Up Platt“

010_lette_11okt_0046xLette, Kiärspel van Üöle in dat Landraodsamt Warnduorp met guët twedusendtwehunnert Inwüëners up 13,75 Kwadraotkilometers. In ene Urkunne, we uut de Tiet tüsken 1069 un 1088 is, wät Lette dat iärste Maol äs Letti näömt. Et häw auk wul de Bedüdung van Grense of Snaot. Daorüm wiest dat Woppen van dat Kiärspel nen Porreerbaum äs küernd Beld daoför up. Daoto päs auk ge gröne Woppengrund äs Teken för de Laoge in´t Gröne. In dat Jaor 1133 dai de Iädle Rudolf van Stemmert sien Iärwe afgiëwen, üm een Klauster antogtomaken, wat et bes 1570 gaw. Dele van de Klausterkiärk sint vandage nao in de katolske Kiärk Sünt Vitus, een romaansken Bau uut de Tiet üm twiälwhunnert, wiertofinnen. 1251 is Lette een egenstännig Kiärspel. In dän Siëmjäörigen Krieg had Lette 1758 unner hannüöwerske Suldaoten to liden, we de Kiärk derbe tosätten un dän Kelk för dat Waren van dat Hillige Braud stiälen dain. Polietsk kam Lette 1565 to de Graofschup Reda, bleew kiärklik aower bi Mönster. In dat Jaor 1815 was Lette tosammen met Klaolde ene Büörgemesteri, 1851 häöerden baide Kiärspels to dat Amt Hiärsebrook. Engüllig kam Lette in dat Jaor 1970 to Üöle. Lette häw för de klenneren Kinner ne egene Grundschole.

2017-06_jodocusTemme, Jodocus Donatus Hubertus, Man, we 1798 in Lette äs Suon van enen Stiftsamtman van Klaolde up de Wiält kuëmen is. Nao dat Studeern van dat Rächt in Mönster steeg he gau ümmer högger up. In´t Jaor 1839 wüör he Krimaalraod in Berlien un dao 1842 de twedde Direkter. Met dat Rächt un dat, wat daobi polietsk daobi haruutkam, dat he sik in uopene Bidriäge uuteneensätten, wat de Küëninglicke Vöfat afsluuts nich gefol. Nao guët een Jaor Arbaid äs Vötriäter in de iärste Düütske Nationaalvösamlung in Frankfuort 1849 wüör he 1850 wiägen sine demokraotsken Vüörstellungen anklaogt. Obschoonst he frispruoken wüör, dai he sine Arbaid völaisen un trok in de Swiets. Nu schreew he wier Romanenböker, wat he aal bi´t Studeern daon hadde. Met sien Wiëten, wat he sik äs Kriminaolraod to egen maakt had, schriw he wainiger van de Undüëgte. Viëlmäer schillert he, wu de Vöbriäkens naotowisen sint. Daobi trok he faken dän daomaoligen prüüsken Staod un sine rächterlicken Biamten up. Stuowen is Temme 1881.

Quelle: KAHLs platdüütske NAOKIEKSEL, 2009, Aschendorff, ISBN 978-3-402-12788-9, Dr. Klaus-Werner Kahl, Riesenbeck, www.plattdeutsch.net, Herzlichen Dank!